ئێران بە ڕاوکردنی ژێرئاوگەڕی مۆدێڕنی ئەمریکی، بواری هێزی دەریایی دەستکەوتێکی بەرچاوی بەدەستهێناوە؛ دەستکەوتێک کە واشنتۆن هەر لەسەرەتاوە هەوڵی کەمکردنەوەی دەدات.
لە بەرامبەر ئەم ڕووداوەدا پنتاگۆن ڕایگەیاندووە کە ئەم ژێرئاوگەڕە کۆن بووە و کەموکوڕی تەکنیکی هەبووە و زانیاری هەستیاری هەڵنەگرتووە. ئەم گێڕانەوەیە بێگومان پێشبینی دەکرێت. لەم جۆرە هەلومەرجەدا ئاساییە ئەمریکا هەوڵی ئەوە بدات کە لەدەست دانی سیستەمێکی ئۆپەراسیۆن لە یەکێک لە هەستیارترین ناوچە دەریاییەکان لە جیهاندا نەبێتە دەستکەوتێکی زانیاری و تەکنەلۆژی بۆ ئێران.
بەڵام پێداچوونەوەیەک بە ڕاپۆرتە میدیاییەکانی ئەمریکا و ڕۆژئاوا وێنەیەکی جیاواز دەخاتە ڕوو.
ڕۆژنامەی فاینانشیاڵ تایمز لە ڕاپۆرتەکەیدا سەبارەت بە ئۆپەراسیۆنە دەریاییەکانی ئەمریکا لە گەرووی هورمز، جەختی لەسەر ڕۆڵی سیستەمی بێ سەرنشین لە ئەرکەکانی وەک سیخوڕی بنی دەریا، ڕێوشوێنی بەرپەرچدانەوەی مین و چاودێری دەریایی کردەوە. ئەمەش ئەوە دەردەخات کە ژێرئاوگەڕە کۆنتڕۆڵیەکە تەنها ئامێری تاقیکاری یان ئامرازێک نین کە گرنگییەکی کارکردنیان نییە، بەڵکوو بەشێکن لە توانای نوێی ئەمریکا بۆ بەدەستهێنانی زانیاری و باڵادەستی لە ژینگە دەریاییەکاندا.
گرنگی ئەم بابەتە کاتێک زیاتر دەردەکەوێت کە تایبەتمەندییە ژینگەییەکانی ناوچەکە لەبەرچاو بگرین. گەرووی هورمز و ئاوەکانی دەوروبەری تەنها ڕێڕەوێکی ئاسایی کەشتیوانی نییە. ئەم ناوچەیە بە یەکێک لە گرنگترین ڕێڕەوەکانی وزە و بازرگانی جیهان دادەنرێت و هەر تێکچوونێک بۆ ئاسایشەکەی دەتوانێت کاریگەریی ئابووری و سیاسی بەرفراوانی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی هەبێت.
هەر لەبەر ئەم هۆکارە، ئەمریکا لە ساڵانی ڕابردوودا هەوڵی داوە سیستەمی بێ سەرنشین بەکاربهێنێت بۆ زیادکردنی توانای چاودێری و کۆکردنەوەی زانیاری لەم ناوچەیەدا، ئەمە جگە لە بوونی ئاسایی کەشتی و ژێردەریایی و فڕۆکەی دەوریە.
درۆنی ژێرئاو گەڕی کۆنتڕۆڵی لە نێویاندا جێگەیەکی تایبەتی هەیە. بە پێچەوانەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئاسمانی کە بەزۆری بوونی دیارە یان دەناسرێتەوە، سیستەمی ژێرئاوگەڕ دەتوانێت لە قووڵایی دەریادا کار بکات بە ئاستی زۆر نزمتر لە دۆزینەوە.
توانای کۆکردنەوەی زانیارییان هەیە دەربارەی ژینگەی ژێر ئاو و دۆخی بنی دەریا و ڕێگاکانی دەریا و هەندێک چالاکیی سەربازی.
ئەم جۆرە زانیارییانە بۆ هێزە دەریاییەکان گرنگییەکی زۆریان هەیە، بەو پێیەی بەشێکی بەرچاو لە کێبڕکێی سەربازی لە دەریادا پەیوەستە بە تێگەیشتن لە ژینگەی ئۆپەراسیۆن.
لەم ڕوانگەیەوە مەسەلەکە تەنها بە بەهای دارایی سیستەمێک سنوردار نییە. تەنانەت ئەگەر ژمارەی نزیکەی ٢.٥ ملیۆن دۆلار بۆ بەهای ئەم ساب پۆدە وەک بنەمایەک وەربگرین، گرنگی ڕاستەقینەی لە تەکنەلۆژیا و داتاکاندایە کە چووە ناو دروستکردن و بڵاوکردنەوەی سیستەمێکی لەو جۆرە. دەستڕاگەیشتن بە نموونەیەکی ڕاستەقینەی تەکنەلۆژیای کارپێکردن دەتوانێت پشکنینی وردتر لە دیزاینی ناوپۆشی کەشتی، سیستەمی پاڵنەر، هەستەوەر، ئامێری پەیوەندی، شێوازەکانی بەڕێوەبردنی وزە و پێکهاتەی گشتی سیستەمەکە دابین بکات.
لێکۆڵینەوە لە سیستەمێکی ڕاستەقینە دەتوانێت بەنرخ بێت بۆ هەر وڵاتێک کە پەرە بە تەکنەلۆژیای هاوشێوە دەدات. تێگەیشتن لە چارەسەرە تەکنیکییە بەکارهێنراوەکان، خاڵە بەهێز و لاوازەکانی دیزاینەکە، و ڕێگەی دروست بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ تەحەددیاتی کارکردن دەتوانێت ڕێگای پەرەپێدانی مۆدێلی ڕەسەن کورت و وردتر بکاتەوە.
گرنگی ئەم هەڵسەنگاندنە لەوەدایە کە مەسەلەکە لە چوارچێوەی پڕوپاگەندەی سیاسی دەردەهێنێت. تەنانەت ئەگەر پنتاگۆن هەوڵی کەمکردنەوەی بەهای زانیارییەکانی ئەم سیستەمە بدات، دەستڕاگەیشتن بە نموونەیەکی ڕاستەقینەی تەکنەلۆژیای پێشکەوتوو ڕکابەرێکی سەربازی خۆی لە خۆیدا دەرفەتێکی تەکنەلۆژییە.
خاڵێکی تر جیاوازی نێوان گێڕانەوەی سیاسی و واقیعی ئۆپەراسیۆنە. پنتاگۆن دەڵێت ئەم سیستەمە کۆن بووە و کەموکوڕی تەکنیکی هەبووە. ئەم ئیدیعایە ڕەنگە بەشێکی ڕاست بێت؛ هیچ سیستەمێکی سەربازی بەرگری نییە لە شکستی تەکنیکی یان ئەگەری لەدەستدان و زۆرێک لە سیستەمە بێ سەرنشینەکان بە شێوەیەک داڕێژراون کە لە ژینگەیەکدا کاربکەن کە مەترسی لەدەستدانیان زۆرە. هەروەها کۆمپانیای بەرهەمهێنەری کۆمپانیای ئەندۆریل جەختی لەوە کردووەتەوە کە Divo-LD بۆ ئەنجامدانی ئەرکی مەترسیدار دروستکراوە. بەڵام "لەدەستچوون"ی سیستەمێک جیاوازە لە "بێ بایەخ" بوونی.
فەلسەفەی پشت بەکارهێنانی سیستەمی بێ سەرنشین ڕێک لەسەر ئەم بنەمایە دامەزراوە: ئەنجامدانی ئەو ئەرکانەی کە بەکارهێنانی ئامێری گرانتر یان مەترسی ژیانی مرۆڤ خوازراو نییە. بۆیە ئەگەر سیستەمێک بۆ کارکردن لە ژینگە مەترسیدارەکاندا داڕێژرابێت، مەرج نییە ئەمە بەهای کارپێکردنی کەم بکاتەوە، بەڵکوو دەتوانێت ئاماژە بەوە بکات کە ئەرکەکەی ئەوەندە هەستیارە کە بەکارهێنانی درۆنی بێ سەرنشین بە باشتر دەزانرێت لە بوونی ڕاستەوخۆی هێزە مرۆییەکان.
لە لایەکی تریشەوە بوونی سیستەمێکی لەو شێوەیە لە ناوچەکەدا خۆی لە خۆیدا بەرچاوە. ئەمریکا تەکنەلۆژیای نوێ بەکاردەهێنێت بۆ زیادکردنی هۆشیاری ئۆپەراسیۆنی خۆی لە هەستیارترین ڕێڕەوی ئاوی ناوچەکەدا، کە ئێران لە ڕووی جوگرافییەوە باڵادەستی بەسەر دەوروبەرەکەیدا هەیە.
ڕاوکردنی ئەم سیستەمە ئەوە دەردەخات کە کێبڕکێی دەریایی لە ناوچەکەدا چیتر تەنها بە کەشتی جەنگی، مووشەکی کەنار بۆ دەریا، یان ژێردەریایی سنووردار نییە. بەشێکی گرنگی ئەم پێشبڕکێیە گۆڕاوە بۆ بواری تەکنەلۆژیای بێ سەرنشین و شەڕی زانیاری.
بۆ ئێران، ئەم ڕووداوە دەتوانێت لە دوو ڕوانگەشەوە گرنگ بێت: یەکەم، نیشاندانی توانای دەستنیشانکردن و دەستڕاگەیشتن بە سیستەمێکی ژێرزەوی ئەمریکی لە ژینگەیەکدا کە ئەمریکا پێی وایە دەتوانێت بە بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای مۆدێرن کار بکات.
دووەم: ئەگەری لێکۆڵینەوە لە خودی سیستەمەکە و بەکارهێنانی ئەو زانیاریانەی بەدەست هاتوون بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیا ناوخۆییەکان و باشترکردنی شێوازەکانی مامەڵەکردن لەگەڵ نموونە هاوشێوەکان.
هەر لەبەر ئەم هۆکارەش پێویستە هەوڵی ئەمریکا بۆ خستنەڕووی ئەم ڕووداوە وەک لەدەستدانی سیستەمێکی کۆن و بێ بایەخ لە چوارچێوەی بەڕێوەبردنی دەرئەنجامە سیاسی و هەواڵگرییەکانیشیدا شی بکرێتەوە. واشنتۆن بە سروشتی خۆی حەز بەو دەستڕاگەیشتنەی ئێران بە سیستەمێکی ئۆپەراسیۆنی ئەمریکی ناکات کە وەک دەستکەوتێکی گەورەی دەریایی و تەکنەلۆژی پێشکەش بکرێت.
لە کۆتاییدا گرنگی ڕاوکردنی ئەم ژێردەریاییە نابێت تەنها بە نرخەکەی بپێورێت. بەهای سەرەکی ئەو ڕووداوە ئەوەیە کە ئێران نموونەیەکی ڕاستەقینەی ئەو تەکنۆلۆژیایەی کە ئەمریکا لە ژینگەی ئۆپەراسیۆنی کەنداوی فارس و گەرووی هورمزدا بەکاری هێناوە بەدەست هێناوە. ڕەنگە سیستەمەکە لە مۆدێلە نوێیەکان کۆنتر بێت و زانیارییە گرنگەکانی ئەرکەکەی لەبەردەستدا نەبێت، بەڵام تەکنەلۆژیا و دیزاین و تێگەیشتن لە چۆنیەتی کارکردنی هێشتا دەتوانێت بەهایەکی بەرچاوی هەبێت. واشنتۆن دەڵێت سیستەمەکە کۆن بووە و گرنگ نەبووە، بەڵام ئەو ڕاستییە پرسیارێکی گرنگ دەوروژێنێت: ئەگەر درۆنی ژێرئاوگەڕ هیچ بەهایەکی کارپێکردنی نەبووایە، بۆچی ئەمریکا لە یەکێک لە هەستیارترین ڕێڕەوە ئاوییەکانی جیهان و وەک بەشێک لە ئەرکە دەریاییەکانی خۆی بەکاری هێناوە؟ وەڵامی ئەو پرسیارە، ڕەنگە زیاتر لە هەموو شتێک، ئەوە دەردەخات کە ڕاوکردنی ژێرئاوگەڕەکە زیاترە لە تەنها گرتنی جامێکی دەریایی سادە.
Your Comment